Składniki pokarmowe

Podstawowa dieta kota powinna zawierać sześć głównych składników. Należą do nich: węglowodany, białka, tłuszcze, witaminy, minerały i woda.
Węglowodany są związkami pochodzenia roślinnego. Występują w ziarnach, nasionach, warzywach i trawach. Ich wartość energetyczna wynosi około 4 kcal/g. Mogą posiadać prostą lub złożoną budowę chemiczną. Do pierwszych zalicza się cukier, natomiast przykładem drugich jest celuloza. Zwierzęta nie są w stanie trawić wszystkich złożonych węglowodanów. Te, które nie ulegają przetrawieniu noszą nazwę błonnika i pełnią istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu jelit.
Proteiny są białkami prostymi pochodzenia zwierzęcego lub roślinnego. Swoją wartością energetyczną w przybliżeniu odpowiadają węglowodanom. Ich jedynym budulcem są związki chemiczne zwane aminokwasami. W organizmach zwierzęcych są składnikiem tkanek i płynów ustrojowych. Proteiny pełnią strukturalną rolę, funkcjonują także jako hormony oraz chemiczne przekaźniki sygnałów nerwowych. Po skonsumowaniu przez zwierzę w układzie trawiennym następuje ich rozpad na składowe aminokwasy. Następnie pojedyncze elementy białek wchłaniane są do obiegu, gdzie tworzą się nowe proteiny, tym razem dopasowane już do potrzeb organizmu. Zwierzęta samodzielnie potrafią wytwarzać niektóre spośród 23 istniejących aminokwasów. Organizm kota jest w stanie wyprodukować 12 z nich. Pozostała część musi zostać dostarczona w postaci pożywienia. Przykładem takiego aminokwasu jest tauryna, która u kota bezpośrednio wpływa na sposób funkcjonowania serca i narządu wzroku. Równie istotną rolę pełni arginina, która wspomaga proces przekształcania amoniaku w mocz. Aby dostarczyć kotu wszystkie potrzebne aminokwasy, należy mu podawać pożywienie, którego składnikiem są proteiny pochodzące z wielu różnych źródeł. Trzeba jednak pamiętać, iż znacznie więcej aminokwasów znajduje się w białkach pochodzenia zwierzęcego. Duże zapotrzebowanie na proteiny decyduje o tym, iż w żadnym razie pokarmy roślinne nie mogą stanowić podstawy kociej diety. Również nie wolno podawać kotu karmy dla psów, która między innymi nie zawiera białka zbudowanego z tak istotnej tauryny.
Tłuszcze pełnią kilka funkcji wewnątrz organizmu. Przede wszystkim są bardzo cennym źródłem energii (9 kcal/g). Mają także istotne znaczenie dla tworzenia niektórych hormonów oraz absorpcji witamin (A, D, E i K). Tłuszcze zbudowane są ze związków chemicznych zwanych kwasami tłuszczowymi. Należą do nich między innymi kwasy linolenowy i arachidonowy, które powinny stanowić składnik kociego pożywienia. Drugi z tych kwasów tłuszczowych występuje jedynie w tłuszczach zwierzęcych, co jest dla kota kolejnym powodem zmuszającym do mięsożerności.
Ze względu na środowisko rozpuszczania witaminy można podzielić na dwie grupy - rozpuszczalne w wodzie (C i różne B) oraz rozpuszczalne w tłuszczu (A, D, E i K). Odgrywają one istotną rolę w gojeniu się ran, krzepnięciu krwi i regeneracji tkanek. Decydują o właściwej kondycji włosów, sierści oraz kości. Niektóre z witamin mogą tworzyć się w organizmie w wyniku zachodzących tam procesów syntezy. Zarówno u ludzi, jak i u wielu zwierząt w ten sposób powstają witaminy A i B (niacyna). Niestety, ten przypadek nie dotyczy kota, któremu obie witaminy należy w pożywieniu dostarczyć do organizmu.
Niedobory witamin rzadko występują u kota, który był regularnie i kompleksowo odżywiany. Problem taki może się zdarzyć, jeśli zwierzęciu podawano niewłaściwie dobrane składniki żywieniowe lub pożywienie było niedobrze zakonserwowane i źle przechowywane. Największymi zagrożeniami dla znajdujących się w żywności witamin są wysokie temperatury i nieodpowiedni sposób przetwarzania. Przypadek ten najczęściej dotyczy bardzo tanich konserw i karm lub pożywienia przyrządzanego samodzielnie. W procesie wytwarzania produktów rybnych niskiej jakości często do pożywienia trafiają substancje, które niszczą tiaminę. Duży niedobór tej witaminy czasem powoduje depresję, a nawet ataki padaczki. Niektóre problemy zdrowotne mogą wynikać z całkowitej utraty składnika ustrojowego. Organizm szczególnie łatwo pozbywa się witamin rozpuszczalnych w wodzie. Kilka dni bez pożywienia w połączeniu z częstym oddawaniem moczu, biegunką i wymiotami może doprowadzić do utraty składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania. Ponieważ witaminy rozpuszczalne w tłuszczach gromadzone są w nadmiarze, ich niedobór objawia się później. Niedostateczna ilość witamin z tej grupy w organizmie może także mieć związek ze złym wchłanianiem tłuszczy, spowodowanym np. chorobą wątroby.
Równie niekorzystną sytuacją, jak niedobór, bywa dla kota nadmiar witamin. Z reguły problem ten dotyczy zwierząt karmionych jedzeniem przygotowywanym w domu. Duże zróżnicowanie w koncentracji witamin poszczególnych składników żywieniowych prawie całkowicie uniemożliwia samodzielne skomponowanie właściwie zbalansowanego pożywienia. Wprawdzie można spróbować uzupełniać niedobory środkami witaminowymi zaleconymi przez weterynarza, najlepiej jest jednak zakupić gotowe, wysokiej jakości produkty.
Minerały pełnią w organizmie rolę budulców. Wapń, fosfor i magnez są najważniejszymi składnikami kości i uzębienia. Natomiast sód i potas mają duże znaczenie dla kształtowania komórek i funkcjonowania nerwów. Równie istotne są żelazo i miedź, czuwające nad prawidłową pracą czerwonych krwinek oraz cynk, który przyczynia się do zdrowia skóry. Minerały występują zarówno w organizmach zwierzęcych, jak i roślinach. Te, które zawarte są w kocich produktach żywieniowych w większości pochodzą z mieszanki mięsa i kości. Trzeba mieć na uwadze, iż pożywienie niskiej jakości zazwyczaj zawiera bardzo duże ilości drugiego z tych składników. Czynnikiem, który o tym decyduje, jest wysoki koszt technologii oddzielania kości od mięsa.
Zawartość minerałów w podawanym pożywieniu powinna mieć charakter śladowy. W praktyce jednak tylko najlepsza żywność nie zawiera nadmiernych ilości pierwiastków. Problem podawania zbyt dużych dawek minerałów w sposób szczególny dotyczy kotów, które są stale karmione produktami rybnymi. Organizm zazwyczaj samodzielnie radzi sobie z taką sytuacją - zbędne ilości pierwiastków są usuwane wraz z moczem.
Najważniejszym ze wszystkich składników żywieniowych jest woda. Jej kilkudniowy brak u większości zwierząt powoduje poważne problemy zdrowotne, które szybko kończą się śmiercią. Zaraz po urodzeniu organizm zwierzęcia w blisko 95% zbudowany jest z wody. U dorosłego zwierzęcia proporcja ta wynosi ok. 75%. Z chemicznego punktu widzenia woda stanowi niezbędny rozpuszczalnik dla reakcji i procesów zachodzących w organizmie. Dlatego też na drodze ewolucji niektóre gatunki zdołały wykształcić u siebie mechanizmy zapobiegające nadmiernej utracie tego niezwykle cennego składnika. Dobrym przykładem takiego zwierzęcia jest bez wątpienia kot, którego praprzodkowie wywodzili się z afrykańskiej pustyni. Jego nerki w sposób bardzo efektywny potrafią chronić organizm przed ubytkiem wody, produkując niezwykle skoncentrowany mocz.

Wybor pożywienia

W sprzedaży dostępne są trzy rodzaje kociego pożywienia - pokarm suchy (chrupki), pokarm wilgotny (konserwy) i pokarm częściowo wilgotny. Podstawą takiej klasyfikacji jest stopień zawartości wody, który dla poszczególnych rodzajów wynosi odpowiednio: 10-12%, 78-83%, 25-39%. Dodatkowo, pokarm o pośredniej wilgotności charakteryzuje się dużą zawartością cukru oraz obecnością chemicznych konserwantów. Niezależnie od procentowego udziału wody, każdy wysokiej jakości produkt zawiera wszystkie najważniejsze składniki odżywcze. Z tego też względu pogląd o znacznej przewadze puszkowanego pokarmu nad suchym pożywieniem jest błędny. Podawanie jedzenia z konserw może okazać się korzystniejsze, jeśli kot z własnej woli nie pije zbyt wiele wody. Zdarza się również, iż u niektórych zwierząt trawienie wilgotnego pokarmu przebiega sprawniej. Z drugiej jednak strony trzeba mieć na uwadze fakt, iż pożywienie z konserw łatwo przywiera do uzębienia, co sprzyja chorobom dziąseł i osadzaniu się kamienia nazębnego. Suchy pokarm z reguły nie powoduje tego typu problemów, a jednocześnie jest tak samo pożywny i tańszy. Optymalnym rozwiązaniem wydaje się więc zapewnienie zwierzęciu ciągłego dostępu do chrupek oraz okresowe podawanie jedzenia z konserw. Natomiast hodowcy raczej nie polecają pokarmu o pośredniej wilgotności ze względu na zawarte w nim konserwanty i cukier.
Znacznie ważniejsza od stopnia zawartości wody jest jakość pokarmu. Generalnie można przyjąć zasadę, iż im droższy jest produkt i bardziej renomowana marka, tym lepsze składniki zostały zawarte w pożywieniu. W bardzo tanich konserwach często można znaleźć duże ilości mielonych kości lub ości zmieszane z roślinnymi wypełniaczami.

Kocięta

Małe koty powinny otrzymywać suchy lub wilgotny pokarm, który specjalnie dla nich został wyprodukowany. Pożywienie takie zaspakaja wyjątkowo duże potrzeby energetyczne i odżywcze młodego organizmu. Przez pierwszy rok życia należy kociętom pozostawić całkowitą swobodę w decydowaniu o ilości zjadanego pożywienia. W kocich miskach stale powinien znajdować się suchy pokarm. Natomiast jedzenie z puszek podajemy kilka razy dziennie w niewielkich porcjach. Jeśli zamierzamy karmić kota wyłącznie wilgotnym pokarmem, musimy pamiętać o krótkim okresie przydatności do spożycia takiej żywności, która zazwyczaj pozbawiona jest konserwantów i pozostawiona w misce na dłużej niż 24 godziny ulega zepsuciu. Organizm kociaka ze względu na mały żołądek nie jest w stanie jednorazowo przyjąć dużej ilości pokarmu. Jeżeli więc zależy nam na tym, aby zwierzę otrzymywało świeże pożywienie, musimy wielokrotnie w ciągu dnia podawać je w małych porcjach.

Dorosłe koty

Dorosłe osobniki powinny otrzymywać pożywienie lekkostrawne (very digestible), o stałym zestawie składników (fixed formula) i z ograniczoną ilością magnezu (ok. 20 mg/100 kcal). Należy unikać podawania zbyt kwaśnego pokarmu, gdyż odczyn taki zwiększa ryzyko zachorowań na osteoporozę i choroby nerek. Jeśli z jakichś powodów nie możemy karmić kota gotowymi produktami, składniki diety powinniśmy dobierać pod okiem doświadczonego hodowcy lub weterynarza. W żadnym razie nie wolno jest podawać naszemu mięsożercy diet wegetariańskich. Równie niebezpieczne dla kota są pokarmy, których głównym składnikiem są zwierzęce organy. Szczególnie ubogie w cenne składniki są gotowane wołowe serca i wątroby.
Specjaliści od kocich zachowań twierdzą, iż typowy kot spożywa pokarm 16 razy w ciągu dnia. W wielu przypadkach ilość zjadanego pożywienia nadmiernie przekracza potrzeby energetyczne zwierzęcia, co w efekcie prowadzi do otyłości. Obżarstwu między innymi sprzyjają: zawartość soli i substancji smakowych, kształt chrupek, faktura pokarmu oraz nuda. U otyłych zwierząt częściej występują choroby wątroby i białaczka. Są one również bardziej narażone na niebezpieczeństwo podczas stosowania środków znieczulających i przeprowadzania zabiegów chirurgicznych. Problemy z nadwagą mogą zwłaszcza dotyczyć kastratów, gdyż ich metabolizm po operacji ulega spowolnieniu. Proces odchudzania kota powinniśmy rozpocząć od wybrania pożywienia, które zawiera wszystkie niezbędne składniki. Następnie należy zrezygnować z podawania pokarmów, których jedynym zadaniem było urozmaicanie diety (np. mięso, kawałki ryby). Kolejnym i najważniejszym etapem jest stopniowe zmniejszanie ilości podstawowego produktu. Znając wagę kota i kaloryczność pokarmu, jesteśmy w stanie oszacować energetyczne zapotrzebowanie organizmu zwierzęcia. Jako punkt odniesienia można przyjąć założenie, iż typowy dorosły kot potrzebuje około 65 kcal / 1 kg wagi, natomiast kot z dużą nadwagą o ok. 30 % mniej. W przypadku większości obecnie sprzedawanych produktów zalecenia dotyczące dziennych dawek pożywienia zawarte są na etykiecie.
Ponieważ zdolność trawienia nie ulega pogorszeniu wraz z postępującym wiekiem, starsze koty z reguły nie wymagają stosowania specjalnych diet. Niekiedy może zajść potrzeba zmiany sposobu odżywiania na wskutek choroby kota.

Ciężarne i karmiące kotki

W okresie ciąży kotki mają wzmożone zapotrzebowanie na składniki odżywcze. Ich potrzeby energetyczne są przynajmniej dwa razy większe niż wymogi organizmu w typowym stanie. Energia, proteiny, tłuszcze, minerały i witaminy są potrzebne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju płodu. Natomiast po porodzie organizm kotki musi posiadać zapas składników odżywczych do wytwarzania mleka i własnej regeneracji.
Okres ciąży u kotów trwa od 64 do 69 dni. Przez dwie trzecie tego czasu kotka powinna otrzymywać normalny, wysokiej jakości, przeznaczony dla dorosłych osobników pokarm. Po upływie tego okresu (ok. 45 dni) dotychczasową dietę należy zastąpić pożywieniem wytworzonym specjalnie dla kociąt. Ciężarna lub karmiąca kotka powinna mieć nieograniczony dostęp do suchej żywności. Natomiast pożywienie z puszek jest szczególnie polecane kotkom, których małe wkrótce mają zostać odstawione od naturalnego pokarmu. Poprzez obserwację jedzącej mamy kocięta mają okazję do nauczenia się przyjmowania niepłynnego pokarmu.

Słabe i sieroty

Kocięta, które z pewnych względów nie mogą otrzymywać naturalnego pokarmu, powinny być karmione substytutem mleka kotki. Produkty tego typu występują zarówno w postaci proszku, jak i w formie gotowej do spożycia. Dostępne są one w sklepach zoologicznych. Do ich podawania należy używać butelki ze smoczkiem. Należy pamiętać, aby nie podawać kotom zwykłego lub sproszkowane mleka, zakupionego w supermarkecie. Nie tylko nie zawiera ono wszystkich potrzebnych składników, lecz również często powoduje problemy żołądkowe.